1. İqtisadi göstəricilərinin olmasına baxmayaraq Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş müddətdə təqdim edilməmiş və ya bəyan ediləcək məlumatlar olmadan (boş) təqdim edilmiş bəyannamələr üzrə kameral qaydada aparılan hesablamalar - Vergi ödəyicisi tərəfindən iqtisadi göstəriciləri (əldə edilmiş və ya təqdim edilmiş elektron qaimə-fakturalar / elektron alış aktları, həyata keçirilən idxal / ixrac əməliyyatları, onlayn kassa ilə aparılan bank hesabı üzrə əməliyyatlar əməliyyatlar) olmasına baxmayaraq bəyannamə təqdim edilmədiyi və ya bəyan ediləcək məlumatlar olmadan (boş) təqdim edildiyi hallarda kameral vergi yoxlaması ilə (o cümlədən şərti rentabellik tətbiq edilməklə) aparılan əlavə hesablamalarla bağlı şikayətlər təmin edilmir.
Qeyd: Vergi ödəyicisi tərəfindən yalnız iqtisadi göstəricilərə uyğun bəyannamə təqdim edildikdən və vergi orqanı tərəfindən kameral vergi yoxlaması ilə münasibət bildirildikdən sonra mübahisələndirilən hallarla bağlı inzibati araşdırma aparılmaqla qərar qəbul edilir.
(Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsi, “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 64.2-ci, 67.2-ci və 68.1-ci maddələri ilə tənzimlənir.)
2.Təsisçi tərəfindən nizamnamə kapitalına qoyulmuş satış üçün nəzərdə tutulan malların dəyərinin xərc kimi qəbul edilməməsi - Vergi ödəyicisi tərəfindən satış məqsədilə alınan, lakin alışı qanunvericiliyə uyğun rəsmiləşdirilməyən mallar sonradan xərcə aid edilməsi üçün audit rəyi əsasında nizamnamə kapitalına qoyulsa da, bu sənədlər xərci təsdiq edən sənəd kimi qəbul olunmur. (Vergi Məcəlləsinin 108-ci maddəsi ilə tənzimlənir.)
3. Gömrük (statistik dəyər) və faktura (invoys) dəyəri arasında fərqə görə hesablamalar - Vergi ödəyicisi tərəfindən idxal edilmiş malların dəyəri mənfəət/gəlir vergisi bəyannaməsinin “Hesabat dövründə gəlirlərin əldə edilməsi ilə bağlı xərclər” hissəsində, həmçinin həmin bəyannamənin 1 nömrəli əlavəsində (“Vergi uçotunun məqsədləri üçün aktivlər, öhdəliklər və kapitallar barədə məlumat”) gömrük orqanları tərəfindən müəyyən edilmiş dəyərlə deyil, faktiki maya dəyəri ilə əks etdirilməlidir. Belə ki, mallar idxal olunarkən gömrük orqanları tərəfindən müəyyən edilən malların gömrük (statistik) dəyəri yalnız idxal zamanı tutulan vergi və rüsumların hesablanması məqsədləri üçün istifadə olunur. Vergitutma məqsədləri üçün idxal edilmiş malların anbara mədaxili və qalıqda əks etdirilməsi faktiki maya dəyəri (invoys dəyəri, daşınma xərcləri, DGK-da rəsmiləşdirmə zamanı ödənilən rüsum, vergilər və digər xərclər nəzərə alınmaqla) əsasında həyata keçirilməlidir. (Vergi Məcəlləsinin 139-cu və 143-cü maddələri ilə tənzimlənir.)
4. Xarab (zay) olan malların dəyərinin xərc kimi tanınmaması - İstehsal prosesində təbii itki normaları daxilində zayolmadan əmələgələn itkilər, təbii itki normaları daxilində xarabolmalar və bu kimi əskikgəlmələr gəlirdən çıxılır. İstehsala buraxılmayan zay xammal vergi ödəyicisi tərəfindən qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada sənədləşdirildiyi halda, zay xammal istehsal prosesində iştirak etmədiyi və vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmədiyi üçün həmin xammalın dəyəri vergitutma məqsədləri üçün vergi tutulan gəlirlərə və gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilmir. Həmçinin idxal olunan və elektron qaimə-faktura əsasında əldə olunan malların müəyyən səbəblər əsasında xarab (zay) olması gəlir və xərc kimi nəzərə alınmır. (Vergi Məcəlləsinin 104-cü, 108-ci maddələri ilə tənzimlənir.)
5. Riskli vergi ödəyicilərindən əmtəəsiz əməliyyat çərçivəsində əldə edilmiş elektron qaimə-fakturaların nəzərə alınmaması - Riskli vergi ödəyicisindən əmtəəsiz əməliyyat çərçivəsində əldə edilmiş riskli elektron qaimə-fakturalar üzrə ödənilmiş ƏDV məbləği əvəzləşməyə əsas vermir və bu cür əməliyyatlar çərçivəsində əldə edilmiş sənədlər gəlirdən çıxılan xərcləri təsdiq edən sənəd kimi qəbul edilmir. (Vergi Məcəlləsinin 13.2.81-ci, 13.2.82-ci, 109.9-cu və 175.11-ci maddələri ilə tənzimlənir.)
6. Mikro sahibkarlıq subyektlərinə verilmiş güzəşt hüququnun nəzərə alınmaması - 2024-cü ildən başlayaraq müvafiq hesabat ili üzrə orta aylıq muzdlu işçi sayı 3 nəfərdən az olan və ya məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcu olan mikro sahibkarlıq subyektlərinin sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlirlərinə 75 faiz güzəşt tətbiq edilmir. Orta aylıq muzdlu işçi sayı təqvim ili ərzində muzdlu işçilərin sayının cəmlənərək 12-yə bölünməsi yolu ilə müəyyən edilir. Vergi ödəyicisi hesabat ili ərzində fəaliyyətə başladığı və ya sahibkarlıq fəaliyyətini müvəqqəti dayandırdığı, habelə sahibkarlıq fəaliyyətinə xitam verdiyi hallarda isə orta aylıq muzdlu işçi sayı hesabat ili ərzində faktiki olaraq fəaliyyət göstərdiyi aylarda mövcud olan muzdlu işçilərin sayının cəmlənərək həmin ayların sayına bölünməsi ilə müəyyən edilir. (Vergi Məcəlləsinin 16-cı, 77-ci, 102.1.30-cu və 106.1.20-ci maddələri ilə tənzimlənir)
7. Müştəriyə təqdim edilən nəzarət-kassa aparatının çekində malın (xidmətin) adının düzgün əks etdirilməməsi - Nəzarət-kassa aparatının çekində malın (xidmətin) adı onu identifikasiya etməyə (fərqləndirməyə) imkan verməyən şəkildə göstərildiyi halda vergi ödəyicinə Vergi Məcəlləsinin 50.8-ci maddəsində sadalanan tələblərə cavab verməyən çek təqdim etməklə əhali ilə pul hesablaşmalarının qeydiyyatının aparılması qaydalarının pozulmasına görə tətbiq edilmiş maliyyə sanksiyası əsaslı sayılaraq qüvvədə saxlanılır (Misal: “sərbəst satış”, “mallar”, “satış”, “sərbəst ticarət”, “məhsul”, “mal”, “ümumi satış”, “sərbəst”, “ƏDV-dən azad mallar”, “qarışıq mallar”, “simvollar”, “rəqəmlər” və s.). (Vergi Məcəlləsinin 50.8-ci və 58.7-ci maddələri ilə tənzimlənir.)
8. Vergi ödəyicisi tərəfindən bəyan edilmiş gəlirlər rəsmi sənədlərlə təsdiqini tapmadığı üçün xərclər üzrə şərti rentabellik əsasında aparılan hesablamalar - Vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilən mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsində göstərilən gəlirlər təqdim etdiyi elektron qaimə-fakturalar, kassa-aparatının məlumatları və ya ixrac əməliyyatları üzrə yük gömrük bəyannamələri ilə təsdiqini tapmadığı hallarda vergi ödəyicisinin xərclərinə şərti rentabellik (o cümlədən 2024-cü ildən başlayaraq 50 faiz həcmində rentabellik) tətbiq edilməklə aparılan hesablamalar qüvvədə saxlanılır. (Vergi Məcəlləsinin 67.3-1-ci maddəsi ilə tənzimlənir.)
9. 2024-cü il üzrə gəlirlər rəsmi sənədlərlə təsdiqini tapdığı lakin xərclərin rəsmiləşdirilmədiyi hallarda şərti rentabellik əsasında aparılan hesablamalar - Vergi ödəyicisi tərəfindən 2024-cü il üzrə təqdim edilən mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsində göstərilən gəlirlər sənədlərlə (elektron qaimə-faktura, onlayn kassa, yük gömrük bəyannamələri) təsdiqini tapmasına baxmayaraq, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı xərclər rəsmiləşdirilmədiyi təqdirdə gəlirlərə nisbətdə (keçid müddəa nəzərə alınmaqla) 50 faiz rentabellik tətbiq edilərək xərc müəyyən edilməklə aparılan hesablamalar qüvvədə saxlanılır. 2025-ci ildən başlayaraq isə yalnız rəsmi sənədlərlə təsdiqini tapan xərclər nəzərə alınır. (“Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 5 dekabr 2023-cü il tarixli 1033-VIQD nömrəli Qanununun “Keçid müddəaları”nın 2.1-ci maddəsi ilə tənzimlənir.)
10. Təqdim edilmiş və ya əldə edilmiş elektron qaimə-fakturaların ləğv edilməsi - Vergi ödəyiciləri tərəfindən təqdim edilmiş və ya əldə edilmiş elektron qaimə-faktura üzrə hesablama aparıldıqdan sonra həmin qaimə-faktura üzrə əməliyyatların baş tutmadığının bildirilməsinə baxmayaraq, kontragent tərəfindən bu elektron qaimə-faktura ləğv edilmədiyi və həmin qaimə üzrə ödənilən vəsait geri qaytarılmadığı təqdirdə hesablama qüvvədə saxlanılır. (Vergi Məcəlləsinin 67-ci, 71-1-ci maddələri və “Elektron qaimə-fakturanın forması, tətbiqi, uçotu və istifadəsi qaydaları”nın 3.8-ci və 3.10-cu bəndləri ilə tənzimlənir.)
11. Fiziki şəxslər tərəfindən alışını təsdiq edən sənədləri olmayan, yalnız qiymətləndirmə rəyi əsasında dəyəri müəyyən edilmiş əsas vəsaitlərə hesablanmış amortizasiya məbləğinin nəzərə alınmaması - Vergi ödəyicisi tərəfindən balansında olan əsas vəsaitlərin uçotu onun alışına və ya əldə edilməsinə dair təsdiqedici sənədlər əsasında aparılmalıdır. Sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə olunan əsas vəsaitlərin alınmasına və qurulmasına çəkilən xərclər həmin əsas vəsaitlərin dəyərini təşkil edir və amortizasiya ayırmaları şəklində gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir. Vergi Məcəlləsinin 114.6-cı maddəsinə əsasən əsas vəsaitlərin yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan artım (yenidən qiymətləndirilmə nəticəsində yaranan müsbət fərq) amortizasiya hesablanması məqsədləri üçün əsas vəsaitlərin vergi ilinin sonuna qalıq dəyərinə əlavə olunmur. Fərdi sahibkarın balansında olan əsas vəsaitlərin alışına dair təsdiqedici sənədlər mövcud olduqda həmin əsas vəsaitlərin alış dəyərinə Vergi Məcəlləsinin 114-cü maddəsinə uyğun olaraq tətbiq edilmiş amortizasiya ayırmaları gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir və həmin aktivin yenidən qiymətləndirilən dəyəri amortizasiya hesablanması zamanı nəzərə alınmır. Fərdi sahibkarın alışına dair təsdiqedici sənədləri olmayan (əldə olunmasına dair müqavilələr, elektron qaimə-faktura, təhvil-təslim aktı, yük gömrük bəyannamələri, ödəniş sənədləri və s.) və yalnız qiymətləndirmə rəyinə əsasən dəyəri müəyyən olunan əsas vəsaitləri üzrə hesablanmış amortizasiya ayırmaları isə gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilmir. (Vergi Məcəlləsinin 114.6-cı maddəsi ilə tənzimlənir.)
12. “Muzdlu işlə əlaqədar ödəmə mənbəyində tutulan vergi və sığorta haqları üzrə vahid bəyannamədə (hesabatda)” muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir əldə edən fərdi sahibkarlara sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə edilən gəlirlər üzrə aparılan hesablamalar - Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 9 dekabr 2025-ci il tarixli 297-VIIQD nömrəli Fərmanı ilə “Sosial sığorta haqqında” Qanuna edilmiş dəyişikliyə əsasən, qanunun 14.5-ci maddəsi ilə 01.01.2026-cı il tarixindən muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir əldə edən sığortaolunanlar üzrə sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə edilən gəlirlərin (xərclər çıxılmadan) 2 faizi miqdarında, lakin minimum aylıq əmək haqqının 15 faizindən az və 100 faizindən çox olmamaq şərtilə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı müəyyən edilmişdir. Fərdi sahibkarın özünə münasibətdə aparılmış bu cür hesablamalar, vergi orqanı tərəfindən hesablamaya əsas götürülmüş gəlirlərin müvafiq hesabat dövrünə aid olmadığını (bank hesabına daxil olmuş vəsaitlərin əvvəlki dövrlərdə yaranmış debitor borclarının ödənilməsi ilə bağlı olması, ödənilən məbləğlərin avans xarakterli olması və s.) təsdiq edən sənəd və ya sübutlar təqdim edildiyi hallar istisna olmaqla, qüvvədə saxlanılır. (Sosial sığorta haqqında qanunun 14.5-ci maddəsi ilə tənzimlənir)
13. Nəzarət-kassa aparatına ödənişin nağd qaydada qəbul edilməsi ilə bağlı çek vurulmasına baxmayaraq, ödənişin faktiki olaraq POS-terminal vasitəsilə qəbul edilməsi nəticəsində bank hesabı məlumatlarında aşkar edilən uyğunsuzluğa görə aparılan hesablamalar - Əhali ilə pul hesablaşmalarının aparılması zamanı nəzarət-kassa aparatına ödənişin nağd qaydada qəbul edildiyi barədə məlumat daxil edilməsinə baxmayaraq, ödənişin faktiki olaraq POS-terminal vasitəsilə qəbul edilməsi nəticəsində bank hesabından alınmış məlumatlara əsasən nağdsız dövriyyədə aşkar edilən kənarlaşmalar üzrə aparılan hesablamalar POS-terminalın bağlı olduğu bank hesabından çıxarış, nəzarət-kassa aparatının fiskal yaddaş göstəriciləri və NKA-ya səhvən nağd qaydada daxil edilmiş məbləğin eyni müddət kəsiyində POS-terminal vasitəsilə qəbul edildiyini əks etdirən müqayisəli cədvəl təqdim edilməsi yolu ilə sübuta yetirilmədiyi hallarda qüvvədə saxlanılır. (Vergi Məcəlləsinin 16.1.3-cü, 16.1.6-cı, 16.1.8-ci və 16.1.11-1-ci maddələri ilə tənzimlənir)
